ESG cho nhà máy FDI: hiểu đúng Scope 1–2–3 và vai trò của năng lượng tái tạo tại chỗESG for FDI Factories: Scope 1-2-3 and the Role of On-site Renewables

Trong vòng mười hai tháng gần đây, yêu cầu báo cáo phát thải với nhà máy FDI tại Việt Nam đã chuyển từ “nên có” sang “phải có”. Ngày 10/08/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, có hiệu lực từ 25/09/2026, đưa 2.441 cơ sở vào danh mục bắt buộc kiểm kê khí nhà kính — tăng 275 cơ sở so với danh mục 2.166 cơ sở của Quyết định 13/2024/QĐ-TTg (VNCPC, 26/08/2026). Riêng ngành Công Thương chiếm 1.916 cơ sở, tức phần lớn là nhà máy sản xuất.Over the past twelve months, emissions reporting for FDI factories in Viet Nam has moved from optional to obligatory. On 10/08/2026 the Prime Minister issued Decision 42/2026/QD-TTg, effective 25/09/2026, placing 2,441 facilities on the mandatory greenhouse gas inventory list — 275 more than the 2,166 facilities listed under Decision 13/2024/QD-TTg (VNCPC, 26/08/2026). Industry and Trade alone accounts for 1,916 facilities, meaning most of the list is manufacturing plants.

Song song, phía cầu cũng siết lại. Cơ chế CBAM của EU bước vào giai đoạn chính thức từ 01/01/2026, và bộ tiêu chuẩn mục tiêu khí hậu doanh nghiệp SBTi phiên bản 2.0 có hiệu lực từ 01/02/2027. Kết quả là cùng một bộ dữ liệu phát thải nay phục vụ ba mục đích khác nhau: tuân thủ pháp luật Việt Nam, giữ đơn hàng xuất khẩu, và trả lời bảng câu hỏi ESG của tập đoàn mẹ.Demand-side pressure tightened at the same time. The EU’s CBAM entered its definitive phase on 01/01/2026, and version 2.0 of the SBTi Corporate Net-Zero Standard takes effect on 01/02/2027. The result is that one emissions dataset now serves three different purposes: Vietnamese legal compliance, keeping export orders, and answering the parent group’s ESG questionnaire.

Bài viết này giải thích ba phạm vi phát thải theo GHG Protocol áp dụng cụ thể vào một nhà máy, phân tích vì sao Scope 2 là nơi cắt giảm nhanh nhất, so sánh ba lựa chọn giảm Scope 2 đang có tại Việt Nam, và đề xuất lộ trình ba giai đoạn để triển khai.This article explains the three GHG Protocol scopes as they apply to an actual factory, sets out why Scope 2 is the fastest place to cut, compares the three Scope 2 options available in Viet Nam today, and proposes a three-phase roadmap.

1. Ba phạm vi phát thải: nhà máy của bạn nằm ở đâu1. The three scopes: where your factory sits

GHG Protocol — khung hạch toán khí nhà kính được dùng phổ biến nhất thế giới và là nền tảng của phần lớn quy định quốc gia — chia phát thải doanh nghiệp thành ba phạm vi. Ranh giới giữa chúng không nằm ở “lớn hay nhỏ” mà ở ai kiểm soát nguồn phát thải.The GHG Protocol — the world’s most widely used greenhouse gas accounting framework and the basis for most national regulation — splits corporate emissions into three scopes. The boundary between them is not size but who controls the emitting source.

Scope 1 — phát thải trực tiếp. Phát sinh từ nguồn thuộc sở hữu hoặc do doanh nghiệp kiểm soát. Trong một nhà máy điển hình tại Việt Nam, đó là:Scope 1 — direct emissions. From sources the company owns or controls. In a typical Vietnamese factory, that means:

• Lò hơi đốt than, biomass, dầu FO hoặc LPG cấp hơi cho dây chuyền.Boilers burning coal, biomass, fuel oil or LPG to supply process steam.
• Máy phát điện dự phòng chạy dầu diesel.Diesel standby generators.
• Xe nâng, xe tải nội bộ dùng nhiên liệu hoá thạch do nhà máy sở hữu.Company-owned forklifts and internal trucks running on fossil fuel.
• Rò rỉ môi chất lạnh (R-410A, R-134a…) từ hệ thống điều hoà và kho lạnh — thường bị bỏ sót dù tiềm năng làm nóng toàn cầu rất cao.Refrigerant leakage (R-410A, R-134a and similar) from HVAC and cold storage — routinely overlooked despite very high global warming potential.
• Phát thải quá trình công nghiệp, ví dụ phản ứng hoá học trong sản xuất xi măng hoặc hoá chất.Industrial process emissions, such as chemical reactions in cement or chemicals production.

Scope 2 — phát thải gián tiếp từ năng lượng mua vào. Chủ yếu là điện lưới, cộng thêm hơi, nhiệt hoặc nước lạnh mua từ bên ngoài. Nhà máy không đốt nhiên liệu, nhưng nhà máy điện ở đầu kia của đường dây thì có. Với phần lớn nhà máy chế biến chế tạo, dệt may, điện tử và thực phẩm tại Việt Nam, đây là khối phát thải lớn nhất.Scope 2 — indirect emissions from purchased energy. Mainly grid electricity, plus any purchased steam, heat or chilled water. The factory burns nothing, but the power plant at the other end of the line does. For most manufacturing, textile, electronics and food plants in Viet Nam, this is the single largest block.

Scope 3 — phát thải gián tiếp còn lại trong chuỗi giá trị. Mười lăm nhóm hoạt động chia hai chiều: thượng nguồn (nguyên vật liệu mua vào, vận chuyển đầu vào, đi lại công tác, di chuyển của nhân viên, chất thải) và hạ nguồn (phân phối, sử dụng sản phẩm, xử lý cuối vòng đời). Scope 3 thường chiếm phần lớn tổng kiểm kê, nhưng cũng là phần khó đo nhất vì dữ liệu nằm ở nhà cung cấp và khách hàng.Scope 3 — all other indirect emissions in the value chain. Fifteen categories across two directions: upstream (purchased goods and services, inbound transport, business travel, employee commuting, waste) and downstream (distribution, product use, end-of-life treatment). Scope 3 usually dominates the total inventory but is the hardest to measure, because the data sits with suppliers and customers.

Điểm hay bị hiểu sai. Scope 2 của nhà máy chính là Scope 3 của khách hàng mua hàng từ nhà máy đó. Toàn bộ áp lực mà một thương hiệu toàn cầu nhận về mục tiêu Scope 3 sẽ được đẩy xuống nhà cung cấp dưới dạng yêu cầu về Scope 1 và Scope 2. Đây là lý do một nhà máy không thuộc danh mục bắt buộc kiểm kê của Việt Nam vẫn có thể bị khách hàng yêu cầu số liệu kiểm kê đầy đủ.The point most often missed. A factory’s Scope 2 is its customer’s Scope 3. Every bit of pressure a global brand takes on its Scope 3 target gets pushed down to suppliers as a demand for Scope 1 and Scope 2 data. This is why a factory outside Viet Nam’s mandatory inventory list can still be required by its customer to produce a full inventory.

Nghĩa vụ pháp lý tại Việt Nam. Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP — đã được sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP và Nghị định 83/2026/NĐ-CP — cơ sở phải kiểm kê khi phát thải từ 3.000 tấn CO₂tđ/năm trở lên, hoặc thuộc nhóm tiêu thụ năng lượng lớn: cơ sở sản xuất công nghiệp và nhà máy nhiệt điện tiêu thụ từ 1.000 TOE/năm, doanh nghiệp vận tải hàng hoá từ 1.000 TOE/năm, toà nhà thương mại từ 1.000 TOE/năm, cơ sở xử lý chất thải rắn công suất từ 65.000 tấn/năm (Cổng thông tin điện tử tỉnh Đồng Nai). Nghị định 119/2025/NĐ-CP ngày 09/06/2025 quy định tần suất kiểm kê cấp cơ sở là hai năm một lần, báo cáo gửi UBND cấp tỉnh trước ngày 31/3; với nhóm được phân bổ hạn ngạch từ giai đoạn 2027, báo cáo kiểm kê đã thẩm định phải gửi Bộ trước ngày 01/12 (Thư viện Pháp luật).The legal obligation in Viet Nam. Under Decree 06/2022/ND-CP — as amended by Decree 119/2025/ND-CP and Decree 83/2026/ND-CP — a facility must conduct an inventory if it emits 3,000 tCO₂e/year or more, or falls into a large-energy-user category: industrial production facilities and thermal power plants consuming 1,000 TOE/year or more, freight transport companies at 1,000 TOE/year or more, commercial buildings at 1,000 TOE/year or more, and solid waste treatment facilities with capacity of 65,000 tonnes/year or more (Dong Nai Provincial Portal). Decree 119/2025/ND-CP of 09/06/2025 sets facility-level inventory frequency at once every two years, with reports submitted to the provincial People’s Committee before 31 March; facilities allocated emission quotas from the 2027 period must submit verified inventory reports to the ministry before 1 December (Thu Vien Phap Luat).

Nói cách khác: kiểm kê không còn là bài tập truyền thông. Nó là một nghĩa vụ có mốc thời gian, có cơ quan tiếp nhận và có yêu cầu thẩm định độc lập.In short: an inventory is no longer a communications exercise. It is an obligation with deadlines, a receiving authority and independent verification requirements.

2. Vì sao Scope 2 là nơi giảm nhanh nhất2. Why Scope 2 is the fastest place to cut

Khi đã có bức tranh ba phạm vi, câu hỏi tiếp theo là bắt đầu từ đâu. Với đa số nhà máy, câu trả lời là Scope 2 — vì bốn lý do thực tế.Once the three-scope picture is clear, the next question is where to start. For most factories the answer is Scope 2, for four practical reasons.

Thứ nhất, hệ số phát thải lưới điện Việt Nam ở mức cao. Công văn 1726/BĐKH-PTCBT ngày 03/12/2024 của Cục Biến đổi khí hậu công bố hệ số phát thải lưới điện Việt Nam 0,6592 tCO₂/MWh, tính cho năm 2023 (LuatVietnam). Đây vẫn là hệ số chính thức gần nhất; tính đến đầu năm 2026, cơ quan chức năng chưa công bố hệ số cho năm 2024 và 2025, và ước tính độc lập cho năm 2025 vào khoảng 0,6235 tCO₂e/MWh (Doanh nghiệp & Kinh tế Xanh, 22/01/2026). Ở mức này, mỗi MWh điện lưới thay được bằng điện tái tạo tại chỗ sẽ cắt khoảng hai phần ba tấn CO₂ khỏi kiểm kê.First, Viet Nam’s grid emission factor is high. Official Letter 1726/BDKH-PTCBT of 03/12/2024 from the Department of Climate Change published a Vietnamese grid emission factor of 0.6592 tCO₂/MWh, calculated for 2023 (LuatVietnam). This remains the most recent official figure; as of early 2026 no official factor had been published for 2024 or 2025, and an independent estimate for 2025 put it at roughly 0.6235 tCO₂e/MWh (Doanh nghiep & Kinh te Xanh, 22/01/2026). At that level, every MWh of grid power displaced by on-site renewables removes roughly two-thirds of a tonne of CO₂ from the inventory.

Thứ hai, dữ liệu đã sẵn sàng. Scope 2 chỉ cần hai đầu vào: sản lượng điện mua (có trên hoá đơn điện hằng tháng, chính xác đến từng kWh) và hệ số phát thải (do cơ quan nhà nước công bố). Không cần khảo sát nhà cung cấp, không cần ước lượng theo chi tiêu. Đây là phần kiểm kê dễ vượt qua khâu thẩm định nhất.Second, the data already exists. Scope 2 needs only two inputs: purchased electricity (on the monthly utility bill, accurate to the kWh) and the emission factor (published by the authorities). No supplier surveys, no spend-based estimates. It is the part of the inventory most likely to pass verification first time.

Thứ ba, biện pháp giảm nằm trong tầm kiểm soát của nhà máy. Lắp điện mặt trời trên mái nhà xưởng là quyết định của chủ đầu tư, không phụ thuộc thiện chí của bên thứ ba. So với việc thay toàn bộ lò hơi (Scope 1, vốn đầu tư lớn, phải dừng sản xuất) hay thuyết phục hàng trăm nhà cung cấp cấp dữ liệu (Scope 3, nhiều năm), Scope 2 cho kết quả trong vòng vài tháng.Third, the abatement levers sit inside the factory fence. Installing rooftop solar is the owner’s decision, not dependent on a third party’s goodwill. Compared with replacing an entire boiler plant (Scope 1 — heavy capital, production downtime) or persuading hundreds of suppliers to report data (Scope 3 — multi-year), Scope 2 delivers results within months.

Thứ tư, mái nhà xưởng là tài sản đang để không. Nhà máy công nghiệp thường có diện tích mái lớn, kết cấu chịu lực tốt, phụ tải ban ngày cao và trùng khít với biểu đồ phát của điện mặt trời. Đây là sự trùng khớp kỹ thuật hiếm có: điện sản xuất ra được tiêu thụ ngay tại chỗ, không qua lưới, không tổn thất truyền tải.Fourth, the factory roof is an idle asset. Industrial buildings typically combine large roof areas, sound structural capacity and high daytime load that aligns closely with the solar generation curve. That alignment is a genuine technical advantage: the power is consumed where it is produced, with no grid transit and no transmission losses.

Một cảnh báo cần thiết. GHG Protocol đang sửa đổi Scope 2 Guidance. Ngày 14/07/2025, Hội đồng Tiêu chuẩn Độc lập (ISB) đã thông qua việc đưa cả hai phương pháp location-based và market-based ra tham vấn công khai, trong đó siết yêu cầu khớp theo vùng địa lý và theo giờ đối với các tuyên bố năng lượng sạch. Các yêu cầu chính của Scope 2 dự kiến được hoàn thiện vào khoảng giữa năm 2026, và bản đầy đủ của bộ tiêu chuẩn doanh nghiệp dự kiến ban hành cuối năm 2027 (GHG Protocol, 08/01/2025). Hướng sửa đổi này có lợi cho điện tái tạo tại chỗ — vốn tự động khớp cả về vùng lẫn về giờ — và bất lợi cho các công cụ giấy tờ mua rời không gắn với địa điểm và thời điểm tiêu thụ.One necessary caveat. The GHG Protocol is revising its Scope 2 Guidance. On 14/07/2025 the Independent Standards Board approved sending both location-based and market-based methods out for public consultation, with tighter geographic and hourly matching requirements for clean energy claims. Core Scope 2 requirements are expected to be finalised around mid-2026, with the full corporate standard suite expected in late 2027 (GHG Protocol, 08/01/2025). That direction of travel favours on-site renewables, which match by location and by hour automatically, and disadvantages paper instruments bought separately from the point and moment of consumption.

3. So sánh ba lựa chọn: điện mái tự dùng, DPPA, chứng chỉ năng lượng tái tạo3. Comparing the options: on-site rooftop solar, DPPA, renewable energy certificates

Ba công cụ dưới đây đều làm giảm Scope 2 trên báo cáo, nhưng khác nhau về vốn, thời gian triển khai và độ bền trước thay đổi của chuẩn mực kế toán.All three instruments below reduce reported Scope 2, but they differ sharply in capital, lead time and durability against changes in accounting rules.

Điện mặt trời mái nhà tự dùng. Khung pháp lý đã ổn định. Nghị định 58/2025/NĐ-CP ngày 03/03/2025 và Nghị định 133/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 25/05/2026) quy định rõ thủ tục theo quy mô: hệ thống dưới 1.000 kW không đăng ký bán điện dư thì chỉ cần thông báo tới Sở Công Thương, đơn vị điện lực, cơ quan quản lý xây dựng và cơ quan phòng cháy chữa cháy; hệ thống từ 1.000 kW trở lên phải xin Giấy chứng nhận đăng ký phát triển. Nghị định 133/2026/NĐ-CP đồng thời đưa chế tài xử phạt vào áp dụng, với mức phạt tới 10–20 triệu VND cho vi phạm ở cấp đấu nối trung áp trở lên (EVNSPC). Thông điệp với nhà máy rất rõ: cứ làm, nhưng làm đúng thủ tục ngay từ đầu.On-site rooftop solar. The legal framework has settled. Decree 58/2025/ND-CP of 03/03/2025 and Decree 133/2026/ND-CP (effective 25/05/2026) set out procedures by size: systems under 1,000 kW not registering surplus sales need only notify the provincial Department of Industry and Trade, the power utility, the construction authority and the fire safety authority; systems of 1,000 kW or more require a development registration certificate. Decree 133/2026/ND-CP also brought penalties into force, with fines of up to VND 10–20 million for violations at medium-voltage connection and above (EVNSPC). The message to factories is clear: proceed, but follow the procedure from the start.

Một thay đổi quan trọng vừa diễn ra: Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/06/2026 (hiệu lực cùng ngày) nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà dư được phép bán từ 20% lên tối đa 50% sản lượng phát; từ nay đến 31/12/2030, có thể thoả thuận bán trên 50% nếu lưới điện khu vực đủ khả năng tiếp nhận (Tạp chí Công Thương, 29/06/2026). Với nhà máy có phụ tải cuối tuần thấp — rất phổ biến ở ngành dệt may và điện tử — thay đổi này cải thiện đáng kể bài toán tài chính, vì phần điện dư ngày nghỉ không còn bị lãng phí.One recent change matters a great deal: Decree 243/2026/ND-CP of 26/06/2026 (effective the same day) raised the share of surplus rooftop solar that may be sold from 20% to a maximum of 50% of output; until 31/12/2030, sales above 50% may be agreed where the local grid has sufficient absorption capacity (Tap chi Cong Thuong, 29/06/2026). For factories with low weekend load — very common in textiles and electronics — this materially improves project economics, because weekend surplus is no longer wasted.

DPPA. Nghị định 57/2025/NĐ-CP ngày 03/03/2025 mở hai hình thức mua bán điện trực tiếp: qua đường dây kết nối riêng và qua lưới điện quốc gia. Điều kiện ban đầu với khách hàng sử dụng điện lớn là sản lượng bình quân từ 200.000 kWh/tháng trong 12 tháng gần nhất; nhà máy điện tái tạo tham gia hình thức qua lưới quốc gia phải có công suất từ 10 MW và tham gia Thị trường Bán buôn Điện Việt Nam (Frasers Law Company). Nghị định 243/2026/NĐ-CP đã mở rộng đáng kể đối tượng tham gia: bổ sung nhóm khách hàng sản xuất, trung tâm dữ liệu, trạm sạc và đổi pin xe điện kinh doanh dịch vụ sạc, mua điện ở cấp điện áp từ 22 kV trở lên.DPPA. Decree 57/2025/ND-CP of 03/03/2025 opened two direct power purchase routes: via a private connection line and via the national grid. The initial threshold for large electricity users was average consumption of 200,000 kWh/month over the preceding twelve months; renewable plants participating through the national grid route need at least 10 MW of capacity and must participate in the Vietnam Wholesale Electricity Market (Frasers Law Company). Decree 243/2026/ND-CP widened eligibility considerably, adding manufacturing customers, data centres, and EV charging and battery-swap stations operating as charging service businesses, purchasing at 22 kV and above.

Chứng chỉ năng lượng tái tạo. Nhanh nhất, rẻ nhất về vốn, và cũng dễ bị chất vấn nhất. Chứng chỉ mua rời không làm thay đổi một kWh nào thực sự chảy vào nhà máy. Hướng sửa đổi Scope 2 của GHG Protocol — siết khớp theo vùng và theo giờ — đi thẳng vào điểm yếu này. REC vẫn hữu ích để lấp phần tồn dư sau khi đã làm hết các biện pháp vật lý, nhưng xây dựng cả chiến lược Scope 2 trên REC là đặt cược vào một chuẩn mực đang được viết lại.Renewable energy certificates. The fastest and cheapest in capital terms, and the most easily challenged. An unbundled certificate changes not one kWh of what actually flows into the factory. The GHG Protocol’s Scope 2 revision — tightening geographic and hourly matching — goes straight at that weakness. Certificates remain useful for closing the residual gap after physical measures are exhausted, but building an entire Scope 2 strategy on them is a bet on a standard currently being rewritten.

Khuyến nghị thực tế: ưu tiên theo thứ tự tiết kiệm năng lượng → điện tái tạo tại chỗ → DPPA → chứng chỉ cho phần tồn dư. Mỗi kWh không tiêu thụ là kWh rẻ nhất và sạch nhất.Practical recommendation: sequence as energy efficiency → on-site renewables → DPPA → certificates for the residual. The cheapest and cleanest kWh is the one never consumed.

4. Scope 3 và áp lực từ chuỗi cung ứng4. Scope 3 and supply chain pressure

Nhiều nhà máy tại Việt Nam cho rằng Scope 3 là chuyện của năm sau. Thực tế, Scope 3 của người khác đang là áp lực của hôm nay.Many Vietnamese factories treat Scope 3 as next year’s problem. In practice, somebody else’s Scope 3 is today’s pressure.

SBTi siết cách đặt mục tiêu Scope 3. Bộ tiêu chuẩn Corporate Net-Zero Standard phiên bản 2.0 được công bố bản cuối ngày 11/06/2026 và có hiệu lực từ 01/02/2027. Thay đổi đáng chú ý nhất: quy tắc cũ yêu cầu bao phủ tối thiểu 67% tổng kiểm kê Scope 3 được thay bằng quy tắc mới — phải xử lý mọi nhóm hoạt động (category) chiếm từ 5% tổng phát thải Scope 3 trở lên. Một trong ba lựa chọn đặt mục tiêu được SBTi công nhận là tăng tỷ lệ nhà cung cấp tier-1 có mục tiêu đã được thẩm định hoặc đang trong quá trình chuyển đổi (Carbon Maps). Với nhà máy Việt Nam nằm trong chuỗi cung ứng của một tập đoàn đã cam kết SBTi, điều này có nghĩa rất cụ thể: câu hỏi chuyển từ “anh có số liệu phát thải không” sang “anh có mục tiêu giảm phát thải được thẩm định không”.SBTi has tightened how Scope 3 targets are set. The final Corporate Net-Zero Standard version 2.0 was published on 11/06/2026 and takes effect on 01/02/2027. The most consequential change: the old rule requiring at least 67% coverage of the Scope 3 inventory is replaced by a new one — every category accounting for 5% or more of total Scope 3 emissions must be addressed. One of the three recognised target options is to increase the share of tier-1 suppliers with validated targets or in transition (Carbon Maps). For a Vietnamese factory inside the supply chain of an SBTi-committed group, this has a very concrete meaning: the question shifts from “do you have emissions data” to “do you have a validated reduction target”.

CBAM đặt giá lên phát thải nhúng. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU đã vào giai đoạn chính thức từ 01/01/2026, áp dụng với xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện và hydro (Uỷ ban châu Âu). Regulation (EU) 2025/2083, hiệu lực 17/10/2025, điều chỉnh một loạt mốc quan trọng: ngưỡng de minimis chuyển từ 150 EUR mỗi lô hàng sang 50 tấn/năm cho mỗi nhà nhập khẩu; hạn khai báo hằng năm lùi từ 31/5 sang 30/9; việc bán chứng chỉ CBAM bắt đầu từ 01/02/2027 thay vì 01/01/2026; mức phạt với nhà khai báo được uỷ quyền là 100 EUR/tCO₂e, và với hành vi nhập khẩu không được uỷ quyền là 300–500 EUR/tCO₂e (CBAM Guide). Lộ trình giảm hạn ngạch miễn phí vẫn giữ: nghĩa vụ chứng chỉ ở mức 2,5% năm 2026, 5% năm 2027 và đạt 100% vào năm 2034 (Trung tâm WTO – VCCI).CBAM puts a price on embedded emissions. The EU’s carbon border adjustment mechanism entered its definitive phase on 01/01/2026, covering cement, iron and steel, aluminium, fertilisers, electricity and hydrogen (European Commission). Regulation (EU) 2025/2083, in force from 17/10/2025, reset several key milestones: the de minimis threshold moved from EUR 150 per consignment to 50 tonnes per year per importer; the annual declaration deadline moved from 31 May to 30 September; CBAM certificate sales begin on 01/02/2027 instead of 01/01/2026; penalties are EUR 100/tCO₂e for authorised declarants and EUR 300–500/tCO₂e for unauthorised imports (CBAM Guide). The free allocation phase-out schedule holds: the certificate obligation is 2.5% in 2026, 5% in 2027, reaching 100% by 2034 (WTO Center – VCCI).

Điểm cần nhớ: với một số nhóm hàng, phát thải gián tiếp từ điện mua vào được tính vào phát thải nhúng. Nghĩa là Scope 2 của nhà máy đi thẳng vào công thức tính nghĩa vụ CBAM của nhà nhập khẩu EU. Giảm Scope 2 không chỉ làm đẹp báo cáo — nó làm giảm con số dùng để tính phí.The point to retain: for several covered goods, indirect emissions from purchased electricity count towards embedded emissions. That means a factory’s Scope 2 feeds directly into the EU importer’s CBAM calculation. Cutting Scope 2 does not merely improve a report — it reduces the number used to compute the charge.

Omnibus của EU thu hẹp phạm vi báo cáo, nhưng không giảm áp lực lên nhà cung cấp lớn. Thoả thuận về gói Omnibus CSRD/CS3D đạt được ngày 09/12/2025 và được Nghị viện châu Âu thông qua ngày 16/12/2025. Ngưỡng CSRD nâng lên trên 1.000 nhân viên và doanh thu thuần trên 450 triệu EUR, loại khoảng 90% số thực thể khỏi phạm vi; doanh nghiệp ngoài EU thuộc phạm vi khi doanh thu tại EU của tập đoàn mẹ vượt 450 triệu EUR kèm công ty con hoặc chi nhánh EU có doanh thu trên 200 triệu EUR. CSRD sửa đổi áp dụng cho các năm tài chính bắt đầu từ 01/01/2027 (A&O Shearman, 18/12/2025).The EU Omnibus narrows reporting scope but does not reduce pressure on large suppliers. Agreement on the CSRD/CS3D Omnibus package was reached on 09/12/2025 and adopted by the European Parliament on 16/12/2025. The CSRD threshold rises to more than 1,000 employees and net turnover above EUR 450 million, removing roughly 90% of entities from scope; non-EU companies fall in scope where the parent group’s EU turnover exceeds EUR 450 million alongside an EU subsidiary or branch with turnover above EUR 200 million. The revised CSRD applies to financial years beginning on or after 01/01/2027 (A&O Shearman, 18/12/2025).

Quan trọng với nhà cung cấp Việt Nam là cơ chế “value chain cap”: doanh nghiệp thuộc CSRD không được yêu cầu thông tin vượt quá chuẩn báo cáo tự nguyện VSME từ đối tác trong chuỗi giá trị có quy mô dưới 1.000 nhân viên. Đây là một tấm khiên pháp lý thật sự cho nhà máy quy mô vừa — nhưng hãy đọc kỹ: nó giới hạn phạm vi câu hỏi, không miễn trừ nghĩa vụ trả lời. Và nó không áp dụng khi thông tin được yêu cầu theo luật khác, hoặc khi đó là thông tin phổ biến chung trong ngành. Nhà máy có trên 1.000 nhân viên — rất phổ biến trong dệt may, da giày và lắp ráp điện tử tại Việt Nam — hoàn toàn nằm ngoài tấm khiên này.What matters most to Vietnamese suppliers is the value chain cap: companies in CSRD scope may not request information beyond what the voluntary VSME standard requires from value chain partners with fewer than 1,000 employees. That is a real legal shield for mid-sized factories — but read it carefully. It limits the scope of the questions, not the obligation to answer. It does not apply where information is required under other law, or where it is commonly available in the industry. Factories with more than 1,000 employees — very common in Vietnamese textiles, footwear and electronics assembly — sit entirely outside that shield.

Kết luận thực tế: cách phòng thủ tốt nhất trước áp lực Scope 3 của khách hàng là có Scope 1 và Scope 2 của chính mình sạch, đo được và có kiểm chứng. Đó là dữ liệu duy nhất nhà máy thực sự kiểm soát.The practical conclusion: the best defence against customer Scope 3 pressure is to have your own Scope 1 and Scope 2 clean, measured and verifiable. That is the only data a factory genuinely controls.

5. Lộ trình ba giai đoạn cho nhà máy5. A three-phase roadmap for factories

Dưới đây là trình tự CASFarm khuyến nghị cho nhà máy bắt đầu từ con số không. Mốc thời gian là khung tham chiếu; tiến độ thực tế phụ thuộc quy mô và mức sẵn sàng của dữ liệu.Below is the sequence CASFarm recommends for a factory starting from zero. The timings are a reference frame; actual pace depends on scale and data readiness.

Giai đoạn 1 — Đo (tháng 1 đến tháng 3): dựng kiểm kê chịu được thẩm định.Phase 1 — Measure (months 1–3): build an inventory that survives verification.

• Xác định ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành: những pháp nhân nào, cơ sở nào, thuê ngoài đến đâu.Define organisational and operational boundaries: which legal entities, which sites, how far outsourcing is counted.
• Thu thập dữ liệu hoạt động 12 tháng gần nhất: hoá đơn điện theo tháng, nhật ký nhiên liệu lò hơi và máy phát, hồ sơ nạp môi chất lạnh, số liệu vận chuyển.Collect twelve months of activity data: monthly electricity bills, boiler and generator fuel logs, refrigerant charging records, transport data.
• Tính Scope 1 và Scope 2 theo hệ số chính thức, ghi rõ nguồn hệ số và năm áp dụng.Calculate Scope 1 and Scope 2 using official factors, stating the source and vintage of each factor.
• Sàng lọc Scope 3 ở mức sơ bộ để biết nhóm nào vượt ngưỡng 5% — đây là ngưỡng SBTi dùng từ phiên bản 2.0.Run a preliminary Scope 3 screening to identify which categories exceed 5% — the threshold SBTi applies from version 2.0.
• Đối chiếu với Quyết định 42/2026/QĐ-TTg: nhà máy có nằm trong danh mục 2.441 cơ sở không, và nếu có thì hạn nộp báo cáo là khi nào.Check against Decision 42/2026/QD-TTg: is the factory among the 2,441 listed facilities, and if so, when is the report due.

Giai đoạn 2 — Giảm (tháng 4 đến tháng 12): xử lý Scope 2 trước.Phase 2 — Reduce (months 4–12): take Scope 2 first.

• Kiểm toán năng lượng trước tiên. Mỗi kWh cắt được bằng vận hành là kWh không cần đầu tư để thay thế.Start with an energy audit. Every kWh removed through operations is a kWh you do not have to invest to replace.
• Khảo sát kết cấu và diện tích mái nhà xưởng; dựng biểu đồ phụ tải theo giờ để xác định tỷ lệ tự tiêu thụ thực tế.Survey roof structure and usable area; build an hourly load profile to establish the realistic self-consumption share.
• Xác định công suất lắp đặt tối ưu theo kWp, chọn phương án sở hữu: tự đầu tư, thuê mái, hoặc hợp đồng ESCO không cần vốn ban đầu.Size the installation in kWp and choose an ownership model: self-funded, roof lease, or an ESCO contract requiring no upfront capital.
• Hoàn tất thủ tục theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP và Nghị định 133/2026/NĐ-CP — thông báo hay đăng ký tuỳ quy mô — và cân nhắc đăng ký bán điện dư theo tỷ lệ mới của Nghị định 243/2026/NĐ-CP.Complete procedures under Decree 58/2025/ND-CP and Decree 133/2026/ND-CP — notification or registration depending on size — and consider registering surplus sales at the new share set by Decree 243/2026/ND-CP.
• Với phần phụ tải mái nhà không phủ hết, đánh giá DPPA nếu nhà máy đạt ngưỡng sản lượng.For load the roof cannot cover, assess DPPA if the factory meets the consumption threshold.

Giai đoạn 3 — Chứng minh (từ năm thứ hai): biến kết quả thành tài sản thương mại.Phase 3 — Prove (from year two): turn results into a commercial asset.

• Lắp hệ thống đo đếm và giám sát theo thời gian thực để có dữ liệu phát điện và tiêu thụ theo giờ — chuẩn bị sẵn cho yêu cầu khớp theo giờ mà GHG Protocol đang hướng tới.Install real-time metering and monitoring to produce hourly generation and consumption data — preparing in advance for the hourly matching the GHG Protocol is moving towards.
• Đưa kiểm kê qua thẩm định độc lập theo quy định hiện hành.Put the inventory through independent verification under the applicable rules.
• Đặt mục tiêu giảm phát thải theo khung SBTi nếu khách hàng yêu cầu, sử dụng kết quả sàng lọc Scope 3 từ Giai đoạn 1.Set reduction targets against the SBTi framework if customers require it, using the Phase 1 Scope 3 screening results.
• Chuẩn bị bộ hồ sơ phát thải theo từng đơn hàng cho khách hàng EU, Nhật Bản và Hàn Quốc — thay cho hệ số mặc định vốn luôn bất lợi cho bên bán.Prepare order-level emissions documentation for EU, Japanese and Korean customers — replacing default factors, which always disadvantage the seller.

Về các con số tài chính. Suất đầu tư trên mỗi kWp, tỷ lệ tự tiêu thụ, thời gian hoàn vốn và lượng CO₂ cắt được mỗi năm phụ thuộc trực tiếp vào khảo sát thực địa: kết cấu và hướng mái, diện tích khả dụng, biểu đồ phụ tải theo giờ, giá điện đang áp dụng, bức xạ tại vị trí và cấp điện áp đấu nối. CASFarm không đưa con số minh hoạ cho hạng mục này, vì một con số sai lệch ở bước lập kế hoạch sẽ kéo theo sai lệch trong toàn bộ hồ sơ ESG phía sau.On the financial numbers. Capital cost per kWp, self-consumption share, payback period and annual CO₂ abated depend directly on a site survey: roof structure and orientation, usable area, hourly load profile, the tariff currently applied, local irradiance and connection voltage level. CASFarm does not publish illustrative figures for these items, because an error at the planning stage propagates through the entire ESG file that follows.

Đặt buổi tư vấn giảm phát thải cho nhà máyBook an emissions reduction consultation for your factory

CASFarm — dự án Climate-Smart Agriculture của CAS — làm việc với nhà máy và khu công nghiệp trên cả ba khâu: dựng kiểm kê khí nhà kính chịu được thẩm định, khảo sát và thiết kế hệ thống điện mặt trời mái nhà theo kWp phù hợp biểu đồ phụ tải thực tế, và chuẩn bị bộ hồ sơ phát thải phục vụ khách hàng xuất khẩu.CASFarm — the Climate-Smart Agriculture project of CAS — works with factories and industrial parks across all three steps: building a greenhouse gas inventory that survives verification, surveying and sizing rooftop solar in kWp against the real load profile, and preparing the emissions documentation export customers require.

Buổi tư vấn gồm: rà soát hiện trạng dữ liệu phát thải, đánh giá sơ bộ tiềm năng mái nhà xưởng, xác định nghĩa vụ pháp lý theo danh mục hiện hành, và phác thảo lộ trình ba giai đoạn theo quy mô thực tế của nhà máy.The consultation covers: a review of current emissions data, a preliminary assessment of roof potential, identification of legal obligations under the current list, and an outline three-phase roadmap scaled to the factory.

Đặt buổi tư vấn giảm phát thải cho nhà máy →Book an emissions reduction consultation →

Xem thêm các mô hình và dịch vụ tại trang giải pháp.Explore our models and services on the solutions page.

Nguồn tham khảoSources

Các nguồn dưới đây được truy cập ngày 08/10/2026:All sources below were accessed on 08/10/2026:

1. Uỷ ban châu Âu — Carbon Border Adjustment Mechanism. https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_enEuropean Commission — Carbon Border Adjustment Mechanism. https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en
2. GHG Protocol, 08/01/2025 — Scope 2 Standard Advances: ISB Approves Consultation on Market- and Location-Based Revisions. https://ghgprotocol.org/blog/scope-2-standard-advances-isb-approves-consultation-market-and-location-based-revisionsGHG Protocol, 08/01/2025 — Scope 2 Standard Advances: ISB Approves Consultation on Market- and Location-Based Revisions. https://ghgprotocol.org/blog/scope-2-standard-advances-isb-approves-consultation-market-and-location-based-revisions
3. VNCPC, 26/08/2026 — 2.441 cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính: Doanh nghiệp cần lưu ý gì? (Quyết định 42/2026/QĐ-TTg ngày 10/08/2026, hiệu lực 25/09/2026). https://www.vncpc.org/2441-co-so-phai-kiem-ke-khi-nha-kinh-doanh-nghiep-can-luu-y-gi/VNCPC, 26/08/2026 — 2,441 facilities must conduct greenhouse gas inventories (Decision 42/2026/QD-TTg of 10/08/2026, effective 25/09/2026). https://www.vncpc.org/2441-co-so-phai-kiem-ke-khi-nha-kinh-doanh-nghiep-can-luu-y-gi/
4. VietnamPlus, 2026 — Hơn 2.400 cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê. https://www.vietnamplus.vn/hon-2400-co-so-phat-thai-khi-nha-kinh-phai-thuc-hien-kiem-ke-post1129571.vnpVietnamPlus, 2026 — More than 2,400 emitting facilities must conduct inventories. https://www.vietnamplus.vn/hon-2400-co-so-phat-thai-khi-nha-kinh-phai-thuc-hien-kiem-ke-post1129571.vnp
5. Thư viện Pháp luật — Nghị định 119/2025/NĐ-CP ngày 09/06/2025 sửa đổi Nghị định 06/2022/NĐ-CP. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Nghi-dinh-119-2025-ND-CP-sua-doi-Nghi-dinh-06-2022-ND-CP-giam-nhe-phat-thai-khi-nha-kinh-625021.aspxThu Vien Phap Luat — Decree 119/2025/ND-CP of 09/06/2025 amending Decree 06/2022/ND-CP. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Nghi-dinh-119-2025-ND-CP-sua-doi-Nghi-dinh-06-2022-ND-CP-giam-nhe-phat-thai-khi-nha-kinh-625021.aspx
6. Cổng thông tin điện tử tỉnh Đồng Nai — Establishments emitting from 3 thousand tons of CO2 per year must be checked for greenhouse gas (tiêu chí theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP). https://dongnai.gov.vn/en/news/Socio-Economic-information/establishments-emitting-from-3-thousand-tons-of-co2-per-year-must-be-checked-for-greenhouse-gas-5033.htmlDong Nai Provincial Portal — Establishments emitting from 3 thousand tons of CO2 per year must be checked for greenhouse gas (criteria under Decree 06/2022/ND-CP). https://dongnai.gov.vn/en/news/Socio-Economic-information/establishments-emitting-from-3-thousand-tons-of-co2-per-year-must-be-checked-for-greenhouse-gas-5033.html
7. LuatVietnam — Công văn 1726/BĐKH-PTCBT ngày 03/12/2024 công bố kết quả hệ số phát thải lưới điện Việt Nam (0,6592 tCO₂/MWh, tính cho năm 2023). https://luatvietnam.vn/dien-luc/cong-van-1726-bdkh-ptcbt-2024-cong-bo-ket-qua-he-so-phat-thai-luoi-dien-viet-nam-425131-d6.htmlLuatVietnam — Official Letter 1726/BDKH-PTCBT of 03/12/2024 publishing Viet Nam’s grid emission factor (0.6592 tCO₂/MWh, for 2023). https://luatvietnam.vn/dien-luc/cong-van-1726-bdkh-ptcbt-2024-cong-bo-ket-qua-he-so-phat-thai-luoi-dien-viet-nam-425131-d6.html
8. Doanh nghiệp & Kinh tế Xanh, 22/01/2026 — Ước tính hệ số phát thải khí nhà kính của lưới điện Việt Nam 2025. https://doanhnghiepkinhtexanh.vn/uoc-tinh-he-so-phat-thai-khi-nha-kinh-cua-luoi-dien-viet-nam-2025-a43738.htmlDoanh nghiep & Kinh te Xanh, 22/01/2026 — Estimated greenhouse gas emission factor of Viet Nam’s grid, 2025. https://doanhnghiepkinhtexanh.vn/uoc-tinh-he-so-phat-thai-khi-nha-kinh-cua-luoi-dien-viet-nam-2025-a43738.html
9. Tạp chí Công Thương, 29/06/2026 — Mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp, nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà dư được phép bán lên 50% (Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/06/2026). https://tapchicongthuong.vn/mo-rong-co-che-mua-ban-dien-truc-tiep–nang-ty-le-dien-mat-troi-mai-nha-du-duoc-phep-ban-len-50-529733.htmTap chi Cong Thuong, 29/06/2026 — DPPA widened, surplus rooftop solar sales raised to 50% (Decree 243/2026/ND-CP of 26/06/2026). https://tapchicongthuong.vn/mo-rong-co-che-mua-ban-dien-truc-tiep–nang-ty-le-dien-mat-troi-mai-nha-du-duoc-phep-ban-len-50-529733.htm
10. EVNSPC — Nghị định 133/2026/NĐ-CP: Lưu ý mới với điện mặt trời mái nhà tự dùng từ ngày 25/5/2026. https://evnspc.vn/bai-viet/ARTICLE26040292/nghi-dinh-1332026nd-cp-luu-y-moi-voi-dien-mat-troi-mai-nha-tu-dung-tu-ngay-2552026EVNSPC — Decree 133/2026/ND-CP: new requirements for self-consumption rooftop solar from 25/05/2026. https://evnspc.vn/bai-viet/ARTICLE26040292/nghi-dinh-1332026nd-cp-luu-y-moi-voi-dien-mat-troi-mai-nha-tu-dung-tu-ngay-2552026
11. Frasers Law Company — Nghị định 57: Việt Nam chính thức triển khai cơ chế DPPA toàn diện cho điện năng lượng tái tạo (Nghị định 57/2025/NĐ-CP ngày 03/03/2025). https://www.frasersvn.com/vi/legal-updates-and-publications/decree-57-vietnam-launches-full-dppa-regime-for-renewable-powerFrasers Law Company — Decree 57: Vietnam Launches Full DPPA Regime for Renewable Power (Decree 57/2025/ND-CP of 03/03/2025). https://www.frasersvn.com/vi/legal-updates-and-publications/decree-57-vietnam-launches-full-dppa-regime-for-renewable-power
12. CBAM Guide — CBAM Omnibus Explained: 7 Key Changes from Regulation (EU) 2025/2083. https://cbamguide.com/learn/omnibus/CBAM Guide — CBAM Omnibus Explained: 7 Key Changes from Regulation (EU) 2025/2083. https://cbamguide.com/learn/omnibus/
13. Trung tâm WTO và Hội nhập – VCCI — Lộ trình thực hiện CBAM. https://trungtamwto.vn/xuat-khau-xanh/27938-lo-trinh-thuc-hien-cbamWTO and Integration Center – VCCI — CBAM implementation roadmap. https://trungtamwto.vn/xuat-khau-xanh/27938-lo-trinh-thuc-hien-cbam
14. A&O Shearman, 18/12/2025 — Agreement on the CSRD/CS3D Omnibus Package: key changes and implications. https://www.aoshearman.com/en/insights/agreement-on-the-csrd-cs3d-omnibus-package-key-changes-and-implicationsA&O Shearman, 18/12/2025 — Agreement on the CSRD/CS3D Omnibus Package: key changes and implications. https://www.aoshearman.com/en/insights/agreement-on-the-csrd-cs3d-omnibus-package-key-changes-and-implications
15. Carbon Maps — SBTi Net-Zero Standard V2.0 is Final: What Changed Since the November 2025 Draft (bản final 11/06/2026, hiệu lực 01/02/2027). https://www.carbonmaps.io/blog/sbti-net-zero-standard-v2-0-is-final-what-changed-since-the-november-2025-draftCarbon Maps — SBTi Net-Zero Standard V2.0 is Final: What Changed Since the November 2025 Draft (final 11/06/2026, effective 01/02/2027). https://www.carbonmaps.io/blog/sbti-net-zero-standard-v2-0-is-final-what-changed-since-the-november-2025-draft

Lưu ý: Các quy định pháp luật và tiêu chuẩn quốc tế nêu trong bài đang trong giai đoạn chuyển tiếp và có thể được sửa đổi. Doanh nghiệp nên đối chiếu với văn bản gốc trước khi ra quyết định đầu tư hoặc lập hồ sơ tuân thủ. Suất đầu tư, thời gian hoàn vốn và lượng phát thải cắt giảm của từng dự án phụ thuộc kết quả khảo sát thực địa.Note: the regulations and international standards cited here are in a transitional period and subject to amendment. Companies should check the original texts before making investment decisions or preparing compliance files. Capital cost, payback period and abatement volumes for any individual project depend on the results of a site survey.

CASFarm — dự án Climate-Smart Agriculture của CAS (Công ty TNHH Giải pháp Điều khiển & Tự động hóa)CASFarm — the Climate-Smart Agriculture project of CAS (Control & Automation Solutions Co., Ltd.)

info@casfarm.com | Hotline +84 (236) 3675 666 | casfarm.cominfo@casfarm.com | Hotline +84 (236) 3675 666 | casfarm.com